امام حسن عسكرى(ع) به دلیل شرایط سیاسى آن دوران تولد امام مهدي(عج) را جز به اصحاب خاص خود در میان ننهاد. امامت ایشان بنا به حدیث های بسیاری بود كه از پیامبر(ص) و امامان پیشین روایت شده بود. امام زمان(عج) پس از آنكه بر بدن گرامی پدر نماز گزارد از چشم مردمان پنهان شد. سبب پنهان شدن آن حضرت این بود كه خلیفه های عباسی تصمیم به كشتن او داشتند.

شیعیان معتقدند که بشارت تولد این مولود مبارک، به دلایلی که خداوند آگاه‌تر است به شدت از عامۀ مردم پنهان نگاه داشته شد و جز افرادی که از خواص حضرت عسکری(ع) بودند، کسی را از آن آگاه نکردند. بلافاصله بعد از رحلت حضرت امام حسن عسکری(ع) خواص اصحاب ایشان به ریاست جناب عثمان بن سعید عمری به جامعۀ شیعه اعلام داشتند که امام فرزندی از خود به جای نهاده که جانشین ایشان است و اکنون متصدی مقام رفیع امامت است. 

موقعیت و جایگاه عثمان بن سعید عمری نزد ائمه(س) به گونه‌ای بود که سخن او از جانب شیعیان مورد پذیرش قرار گرفت و با وجود جو ملتهب حاکم بر آن روزگار، شیعیان و محبان اهل بیت(س) سخنان او را پذیرفتند و او را به عنوان نایب امام عصر(عج) شناختند. عثمان‌ بن سعید، از عاشقان و شیفتگان قدیمی آستان اهل بیت(س) بود، به گونه‌ای که نقل شده است، او از سن 11 سالگی که برای اولین بار خدمت امام هادی(ع) رسید، از نزدیکان و ملزمان دستگاه اهل بیت(س) شد.

قرابت او به امام هادی (علیه السلام) به قدری بود، که حضرت به احمد بن اسحاق قمی، که از بزرگان شیعه در قم و از اصحاب امام جواد و امام هادی و امام عسکری (ع) بود، فرمودند: "عثمان بن سعید امین و مورد اعتماد است و هر آنچه او برایتان گفت، آنها را از جانب من می‌گوید".

پس از شهادت امام هادی(ع) عثمان بن سعید به خدمت امام عسکری(ع) درآمد و از وکلای آن حضرت گشت. اخلاص و خوش خدمتی او به اهل بیت(س) به قدری بود که وقتی احمدبن اسحاق از امام حسن عسکری(ع) پرسید، با چه کسی رفت و آمد کنم و احکام دینم را از که به دست آورم و سخن چه کسی را بپذیرم؟ حضرت فرمودند: "العمری و ابنه ثقتان، فما ادّیا إلیک عنّی فعنّی یؤدّیان و ما قالا لک فعنّی یقولان فاسمع لهما و أطعهما فإنهما الثقتان المأمونان"؛ عثمان بن سعید عمری و فرزندش، مورد اعتماد ما هستند و آنچه به تو گفتند، از جانب ما می‌گویند. از آنها بشنو و تبعیت کن و بدان که آنها امین و مورد اعتماد ما هستند."

امام عسکری(ع) در نامه ای به اسحاق‌ بن اسماعیل خصوصیات عثمان بن سعید را چنین بر شمردند: "إنّه الطاهر الامین العفیف القریب منّا و إلینا". با این اوصاف، بدیهی است که شیعیان پس از امام عسکری(ع) او را مرجع سؤالات خود پیرامون امر امامت قرار دهند و برای سخنان فردی چون جعفر، ارزشی قایل نشوند.

در روایتى ‏از كتاب غیبت، از عدّه‏ اى از اصحاب امام عسكرى(ع) نقل شده است كه‏ گفتند: "نزد امام عسكرى(‏ع) گرد آمده بودیم و از وى در باره حجّت ‏و پیشواى پس از او پرسش مى ‏كردیم. در مجلس او 40 مرد حضورداشتند. 

عثمان بن سعید بن عمر عمرى در برابر آن‏حضرت بر پا خاست ‏و گفت: فرزند رسول خدا! مى‏ خواهم در باره مطلبى از شما سؤال كنم كه‏ خود بدان داناتر از من هستی. امام به او فرمود: بنشین عثمان! عثمان ناراحت‏ و خشمگین برخاست تا خارج شود. امّا آن‏حضرت فرمود: كسى بیرون ‏نرود. هیچ كدام از ما بیرون نرفتیم. تا پس از ساعتى كه امام، عثمان را با صداى رسا ندا داد. 

عثمان روى پاهایش برخاست. امام فرمودند: آیا شما را به خاطر مطلبى كه آمده ‏اید، آگهى دهم؟ همه گفتند: آرى اى فرزند رسول خدا! فرمودند: شما آمده ‏اید تا درباره حجّت پس از من سؤال كنید: همه گفتند: آرى. ناگهان پسرى را دیدیم مثل پاره ماه، شبیه ‏تر از هركسى به امام عسكرى(ع)! فرمودند: این پس از من پیشواى شماست و جانشین ‏من بر شما. او را فرمان برید و پس از من به تفرقه دچار نشوید كه در دین ‏خویش به هلاكت افتید. بدانید كه شما پس از این روز او را نخواهید دید تا عمرش كامل گردد. از عثمان بن سعید آنچه را مى‏ گوید بپذیرید و فرمان‏ او را اطاعت كنید. كه او جانشین امام شماست و كار به دست اوست".

عثمان بن سعید، نزدیک ‌ترین فرد به امام حسن عسکری(ع) بود، به طوری که پس از شهادت ایشان، امور غسل و کفن جسد مطهر آن امام به ایشان واگذار شده بود. واضح است که این کم فضیلتی نبود، بلکه بر اساس روایات، همواره امام بعدی این وظیفه را بر عهده می‌گرفته است.

پس از رحلت امام حسن عسکری(ع) عثمان بن سعید، به شیوۀ دوران آن امام تا پایان عمر، امور دفتر نیابت را سرپرستی کرد و وجوهات شرعیه‌ای را که شیعیان برای ناحیه مقدسه ارسال می‌داشتند، دریافت می‌کرد.

نيابت عثمان بن سعيد العمري، نايب اول نزديك به پنج سال به طول انجاميد و اين دوره فراتر از دوران خلافت معتمد عباسي نبود. همچنان كه شهادت امام حسن عسكري(ع) در دورة خلافت اين خليفة عباسي رخ داد، وفات نايب اول نيز در اين دوره واقع شد.

طبق اظهارات ابونصير حجة‌الله بن محمد، شيخ عثمان بن سعيد در غربِ بغداد در خيابان الميدان، ابتداي محل معروف به "درب جبله"، در مسجد "الارب"، داخل مسجد، سمت راست دفن شده است.

شيخ طوسي(ره) گفته است: قبر را در محلي كه ابونصر ذكر كرده است، ديدم. جلوي قبر ديواري بنا شده كه محراب مسجد در آن قرار دارد. كنار آن ديوار، دري است كه مي‌توان از آن داخل شد و كنار سنگ مزار رفت. ما معمولاً داخل ‌مي‌رفتيم و او را زيارت مي‌كرديم.

در زمان ابومنصور محمدبن الفرج، با برداشته شدن آن ديوار، قبر آشكار شد و ضريحي به دور قبر كشيدند كه اكنون زير سقف قرار دارد و هر كس بخواهد، مي‌تواند او را زيارت كند.

شيخ طوسي(ره) ادامه مي‌دهد: اهل محل به زيارتش مي‌روند و بدون اين كه صاحب قبر را بشناسند، مي‌گويند او مردي صالح بوده است. برخي ديگر نيز كه از هويت واقعي صاحب قبر مطلع نيستند، مي‌گويند اين قبر از آن پسر دايه امام حسين(ع) است. [اين اظهار شيخ مربوط به سال 447 ق است].

از ناشناس ماندن حقيقت قبر او براي مردم در زمان شيخ طوسي(ره)، مي‌توان به ميزان و تقيه‌اي كه در مورد نيابت امام عصر(عج) در زمان حيات و بعد از حيات نايب آن حضرت(عج) وجود داشت، پي برد.

يک بمب از پيش کار گذاشته شده در ماه مبارك رمضان امسال در مرقد "عثمان بن سعيد العمري"، نخستين نايب امام زمان(عج) در منطقه باب المعظم بغداد (پایتخت عراق) منفجر شد و بر اثر اين انفجارها سه نفر شهید و هشت تن ديگر زخمی شدند.

منبع: خبرگزاری شبستان